Metoda Vojty u niemowląt- na czym polega i czy dziecko podczas terapii czuje ból?

Nic dziwnego, że pojawiają się pytania: Czy metoda Vojty boli? Dlaczego dziecko płacze podczas terapii? Czy takie ćwiczenia są bezpieczne? I właściwie po co się je wykonuje?

Vojta jest jedną z metod wykorzystywanych w fizjoterapii niemowląt i dzieci. Nie jest jednak terapią, którą stosuje się automatycznie przy każdej asymetrii czy opóźnieniu rozwoju. O jej zastosowaniu powinno decydować badanie dziecka oraz indywidualne wskazania.

Wyjaśniamy, na czym polega terapia metodą Vojty, jak może wyglądać wizyta i czego mogą spodziewać się rodzice.

Metoda Vojty, nazywana również terapią odruchowej lokomocji, została opracowana przez czeskiego neurologa dziecięcego Václava Vojtę.

Jej założeniem jest wykorzystanie określonych pozycji wyjściowych oraz stymulacji wybranych stref ciała w taki sposób, aby wywołać reakcje ruchowe obejmujące całe ciało.

W terapii nie chodzi więc o nauczenie niemowlęcia konkretnej czynności, np. obracania się czy raczkowania. Poprzez odpowiednią stymulację terapeuta dąży do aktywowania wzorców ruchowych, które mogą być następnie wykorzystywane przez dziecko podczas jego spontanicznej aktywności.

Metoda Vojty jest jednym z narzędzi, z których może korzystać fizjoterapeuta dziecięcy. To, czy będzie odpowiednia dla konkretnego malucha, powinno wynikać z wcześniejszej oceny jego rozwoju i funkcjonowania.

Jeśli zastanawiasz się, kiedy w ogóle warto skonsultować rozwój dziecka ze specjalistą, przeczytaj również nasz artykuł „Fizjoterapia niemowląt- kiedy warto zgłosić się z dzieckiem do fizjoterapeuty?”.

Podczas terapii dziecko układane jest w określonej pozycji- np. na plecach, brzuchu lub boku. Fizjoterapeuta stabilizuje jego ciało i stymuluje konkretne strefy.

Odpowiedź organizmu nie ogranicza się wyłącznie do miejsca, które jest stymulowane. Mogą pojawiać się reakcje w obrębie tułowia i kończyn oraz zmiany związane z kontrolą postawy.

Właśnie dlatego terapia może z zewnątrz wyglądać dość nietypowo. Fizjoterapeuta nie wykonuje za dziecko ruchu, którego chce je „nauczyć”. Tworzy warunki do pojawienia się określonej reakcji ruchowej.

O tym, czy metoda Vojty jest wskazana, decyduje fizjoterapeuta po zbadaniu dziecka. Sam fakt, że maluch nie osiągnął jeszcze konkretnej umiejętności, nie oznacza automatycznie konieczności rozpoczęcia terapii.

Metoda może być wykorzystywana m.in. u dzieci, u których obserwuje się zaburzenia rozwoju ruchowego lub nieprawidłowości w sposobie organizowania ruchu.

W praktyce do fizjoterapeuty dziecięcego rodzice często trafiają z powodu:

• wyraźnej asymetrii,

• utrwalonej preferencji jednej strony,

• trudności z kontrolą głowy lub tułowia,

• nieprawidłowego napięcia mięśniowego,

• opóźnienia lub nieprawidłowego przebiegu rozwoju ruchowego,

• trudności w osiąganiu kolejnych umiejętności,

• problemów neurologicznych wymagających fizjoterapii.

Nie oznacza to, że każde dziecko z jednym z wymienionych problemów będzie rehabilitowane metodą Vojty. Najpierw diagnozujemy funkcję i potrzeby dziecka, a dopiero później dobieramy sposób pracy.

To prawdopodobnie jedno z pierwszych pytań zadawanych przez rodziców.

Szczególnie że podczas terapii część niemowląt płacze, napina się lub próbuje zmienić pozycję.

Płacz podczas prawidłowo prowadzonej terapii Vojty nie oznacza automatycznie, że dziecko odczuwa ból. Dla niemowlęcia sytuacja może być trudna z kilku powodów: jest utrzymywane w określonej pozycji, nie może poruszać się dokładnie tak, jak chce, doświadcza intensywnej stymulacji i wykonuje wymagającą dla niego aktywność.

Płacz jest natomiast informacją, którą terapeuta powinien brać pod uwagę. Fizjoterapia niemowlęcia wymaga obserwowania jego reakcji i odpowiedniego dostosowywania terapii.

Jeżeli rodzic ma jakiekolwiek wątpliwości dotyczące zachowania dziecka podczas ćwiczeń, warto od razu omówić je z prowadzącym fizjoterapeutą.

Niemowlę nie może powiedzieć: „nie podoba mi się ta pozycja”, „jestem zmęczone” albo „chcę teraz ruszyć nogą inaczej”. Jednym ze sposobów komunikowania dyskomfortu, frustracji czy zmęczenia jest właśnie płacz.

Podczas terapii Vojty swoboda spontanicznego ruchu dziecka jest przez pewien czas ograniczona. Fizjoterapeuta utrzymuje określoną pozycję i wywołuje reakcję, która może wymagać od malucha znacznego wysiłku.

Dodatkowo gabinet, obca osoba i sama sytuacja terapeutyczna mogą być dla dziecka nowe.

Dlatego nie warto oceniać terapii wyłącznie na podstawie tego, czy dziecko podczas niej płacze. Ważne są sposób prowadzenia terapii, reakcje malucha, wskazania do jej zastosowania i efekty oceniane przez specjalistę.

Jednocześnie Vojta nie powinna być traktowana jako metoda, w której płacz należy ignorować za wszelką cenę. Reakcje dziecka są częścią informacji, które terapeuta bierze pod uwagę podczas pracy.

Pierwsza wizyta nie powinna zaczynać się od automatycznego położenia dziecka na stole i wykonania ćwiczeń.

Najpierw fizjoterapeuta zbiera wywiad oraz ocenia rozwój i sposób poruszania się malucha. Obserwuje jego spontaniczną aktywność, symetrię, kontrolę ciała i reakcje odpowiednie dla danego etapu rozwoju.

Jeżeli na podstawie badania uzna, że metoda Vojty może być pomocna, dobiera odpowiednie pozycje i sposób stymulacji.

Ważną częścią wizyty jest również rozmowa z rodzicem. Fizjoterapeuta powinien wyjaśnić:

• dlaczego proponuje tę metodę,

• jaki jest cel terapii,

• jak wykonywać zalecone ćwiczenia,

• jak prawidłowo ułożyć i stabilizować dziecko,

• na jakie reakcje malucha zwracać uwagę,

• kiedy przerwać ćwiczenie i skontaktować się ze specjalistą.

Rodzic nie powinien wychodzić z gabinetu z poczuciem, że dostał zestaw ćwiczeń, które ma wykonywać „jakoś tak jak fizjoterapeuta”.

W metodzie Vojty ważnym elementem terapii może być regularna praca wykonywana przez rodziców w domu.

Nie oznacza to jednak, że ćwiczenia można rozpocząć samodzielnie na podstawie filmu znalezionego w internecie.

Fizjoterapeuta dobiera pozycje i sposób stymulacji indywidualnie do dziecka, a następnie dokładnie uczy rodzica ich wykonywania. Podczas kolejnych wizyt może kontrolować technikę i wprowadzać zmiany wraz z rozwojem malucha.

To szczególnie ważne, ponieważ niemowlę bardzo szybko się zmienia. Ćwiczenie odpowiednie kilka tygodni wcześniej nie musi być tym, którego dziecko potrzebuje obecnie.

Nie ma jednego schematu odpowiedniego dla wszystkich dzieci.

Czas terapii zależy m.in. od przyczyny jej rozpoczęcia, wieku dziecka, stopnia trudności, jego reakcji na terapię i zmian obserwowanych podczas kolejnych wizyt.

Podobnie wygląda kwestia częstotliwości ćwiczeń w domu. Powinna zostać ustalona indywidualnie przez fizjoterapeutę prowadzącego dziecko.

Warto pamiętać, że celem nie jest wykonywanie Vojty przez określoną liczbę tygodni „dla zasady”. Terapeuta powinien regularnie oceniać rozwój dziecka i na tej podstawie decydować o dalszym postępowaniu.

Rodzice coraz częściej trafiają do gabinetu już po przeczytaniu wielu informacji w internecie. Zdarza się więc pytanie: „Czy dla mojego dziecka lepsza będzie Vojta czy Bobath?”.

Tymczasem nie trzeba samodzielnie wybierać metody przed pierwszą wizytą.

Fizjoterapeuta dziecięcy może posiadać kompetencje w kilku podejściach i wykorzystywać je zależnie od potrzeb pacjenta.

Nie dobieramy dziecka do metody. Dobieramy sposób terapii do dziecka.

U jednego malucha terapeuta może zdecydować się na pracę metodą Vojty, u innego wykorzystać NDT-Bobath czy elementy Zoga Movement, a czasami łączyć wiedzę i narzędzia pochodzące z różnych koncepcji.

Więcej o dwóch pozostałych podejściach przeczytasz w artykule „NDT-Bobath i Zoga Movement w fizjoterapii niemowląt-  jak wspierają rozwój dziecka?”.

W FizjoBell fizjoterapia niemowląt rozpoczyna się od oceny dziecka i rozmowy z rodzicem. Dopiero na tej podstawie fizjoterapeutka może zaproponować odpowiedni sposób pracy.

Jeżeli wskazana jest terapia metodą Vojty, rodzice otrzymują nie tylko informacje dotyczące przebiegu terapii, ale również instruktaż dotyczący pracy z maluchem w domu.

Jeśli obserwujesz u dziecka asymetrię, wyraźną preferencję jednej strony, trudności w osiąganiu kolejnych umiejętności albo po prostu coś w jego rozwoju ruchowym budzi Twoje wątpliwości, możesz umówić konsultację z fizjoterapeutką dziecięcą FizjoBell.

Na wizytę możesz zapisać się online przez link do zapisów lub telefonicznie pod numerem 459599200.